GPS-storing op het water: zo blijf je veilig navigeren

Wat zegt de nieuwe Britse richtlijn?

In Marine Guidance Note 719 van 1 oktober 2026 waarschuwt de Britse kustwachtorganisatie voor uitval en misleiding van GNSS. Dat is de verzamelnaam voor satellietnavigatiesystemen, waaronder GPS en Galileo. Ze leveren informatie over positie, navigatie en tijd.

De MCA beschrijft een toename van verstoringen wereldwijd, onder meer rond de Oostzee en Zwarte Zee. Het advies: breng afhankelijkheden aan boord in kaart, controleer navigatie met onafhankelijke middelen en oefen een alternatief. Ook AIS en een stuurautomaat die een GPS-route volgt, kunnen last hebben van verkeerde invoer.

Dit artikel is een Nederlandse bewerking voor recreatievaarders van het Britse advies, © Crown copyright 2026, beschikbaar onder de Open Government Licence v3.0. Het advies is geen nieuwe Nederlandse vaarregel en bewijst niet dat er op dit moment een storing in jouw vaargebied is.

Jamming en spoofing: wat is het verschil?

Jamming verstoort of overstemt het echte signaal. Je ontvanger kan daardoor geen betrouwbare positie meer bepalen. Bij spoofing krijgt de ontvanger misleidende signalen en kan hij juist een verkeerde positie tonen. Een normaal ogend scherm is dus geen garantie voor een goede meting.

De Nederlandse Rijksinspectie Digitale Infrastructuur bevestigt dat jammers GPS-signalen kunnen verstoren en dat dergelijke stoorzenders verboden zijn. De ILT publiceerde op 8 juni 2026 een veiligheidsblad over verstoorde GPS-signalen. Dat is Nederlandse achtergrond bij hetzelfde risico, geen bevestiging van een nieuw incident.

Waarom een tweede telefoon niet altijd genoeg is

Een opgeladen reserveapparaat is nuttig als je kaartplotter kapotgaat. Maar als beide apparaten satellietsignalen uit dezelfde omgeving gebruiken, kunnen ze door dezelfde verstoring worden geraakt. Twee apps op één telefoon delen bovendien vaak dezelfde locatiebron.

Een onafhankelijke controle vraagt daarom om andere informatie. Vergelijk je positie in de kaart met herkenbare objecten aan de wal. Een geoefende kruispeiling kan daarbij helpen als je geschikte, duidelijk herkenbare punten ziet. Een gegist bestek op basis van een laatst betrouwbare positie, koers, tijd en geschatte snelheid blijft een schatting; onzekerheid neemt toe door onder meer stroom en wind.

Wat betekent dit op Nederlandse wateren?

Op een kanaal kun je bruggen, bochten en herkenbare gebouwen vergelijken met je kaart. Op IJsselmeer en Markermeer zijn zulke herkenningspunten soms verder weg. Op de Waddenzee en in de Zeeuwse delta moet je daarnaast rekening houden met getij en ondieptes. Dit zijn praktische toepassingen van het advies, geen lijst van gebieden met gemelde verstoringen.

Bereid daarom je route voor met actuele waterkaarten en kies vooraf plekken waar je je positie kunt controleren. Een kompasrichting en de koers over de grond op je GPS hoeven door stroom en wind niet gelijk te zijn: een verschil daartussen is op zichzelf geen bewijs van spoofing.

Wat doe je bij een onbetrouwbare positie?

• Kijk naar buiten en controleer. Een onverwachte sprong op het scherm of een positie die niet past bij de omgeving is reden om kritisch te worden. Ook instellingen, ontvangstproblemen of apparatuur kunnen de oorzaak zijn.
• Neem de besturing bewust over. Laat een routevolgende stuurautomaat niet blind op verdachte positiegegevens doorsturen. Gebruik een veilige handmatige bediening die je beheerst en pas snelheid en koers aan de omstandigheden aan.
• Zoek onafhankelijke bevestiging. Gebruik zichtbare herkenningspunten, kaart en kompas. Als je radar hebt en ermee kunt werken, kunnen afstanden en peilingen helpen; een GPS-afhankelijke kaartoverlay is niet dezelfde onafhankelijke controle.
• Vermijd een passage op de gok. Ga bij onvoldoende zekerheid niet door een smalle geul of langs een ondiepte. Bepaal een veilige vervolgstap op basis van je werkelijke omgeving en vraag tijdig hulp als veilig navigeren niet lukt.

Leg een verstoring vast en meld die

Noteer zodra dat veilig kan het tijdstip, de vermoedelijke locatie, de gebruikte apparatuur en wat je zag. Vermeld nadrukkelijk als de GPS-positie onzeker is. Voor waarnemingen op de Noordzee biedt de Kustwacht een meldmogelijkheid voor AIS/GPS-verstoringen. Een melding achteraf vervangt geen directe hulpvraag bij gevaar.

Heldere marifooncommunicatie helpt om je situatie uit te leggen. Geef daarbij aan welke positie je kunt onderbouwen en waarop die is gebaseerd.

Oefen navigatie voordat je erop moet terugvallen

Wil je je vaarbewijs halen of je kennis opfrissen? De online cursus vaarbewijs 2 van Vaarbewijs Filmpjes sluit aan bij onderwerpen als kaartwerk, koers en peilingen. Voor het gebruik van de scheepsradio is er de cursus marifonie.

Combineer die theorie met oefenen aan boord onder rustige omstandigheden. Bespreek met je bemanning wie uitkijkt, wie navigeert en wat jullie doen als de elektronische positie niet meer klopt.